30 Kasım 2025
13:27
İSU eski Genel Müdürü Servet Alparslan: Kocaeli’nin susuz kalması işbilmezliktir!
İSU eski Genel Müdürü Servet Alparslan, “Bir kuraklık gerçeği mutlaka var fakat Kocaeli’nin su konusunda bu duruma düşmesi bir iş bilmezlik sonucudur. Kocaeli, Karadeniz bölgesinden sonra su yönünden batıda en zengin vilayetlerden biridir. Bir yılda bir Yuvacık Barajı dolusu, yani 50 milyon metreküp su kayıp kaçaklara gidiyor. Bir planlama sorunu var. Yeni baraj yapmışsın ama suyu devreye almamışsın. Bunların hepsi eksikliktir” dedi
-Sayın Alparslan, siz zamanında İSU Genel Müdürlüğü yaptınız. Suyu, su yönetimi en iyi bilenlerdensiniz. Şu anda hem Kocaeli hem de tüm ülkede su sorunu konuşuluyor. Bu doğal süreç midir? Kocaeli bu kuraklığa hazırlıksız mı yaralandı?
*Kocaeli niye bu duruma geldi? Evet, Yuvacık Barajı yapıldığında, yapılan hesap, yani barajı zaten ilk programa alan DSİ bu barajdan 140 milyar metreküp su üreteceğini hesaplamış. Yani öyle bir tahminde bulunmuş. Yuvacık Barajı yapıldığında da ilk yıllarda bu kadar su elde edilmiş aslında. Yani 140 milyon metreküpe çıkılmış. Fakat sonradan kuraklığın getirmiş olduğu yağışsızlık, bu su miktarını düşürmeye başlamış.
Bir yandan o düşerken bir yandan da nüfus artış çok aşırı artmış. Yani ben 2003'te bu kente geldiğimde Kocaeli'nin nüfusu 1 buçuk milyon civarındaydı zannedersem, yanılmıyorsam. Yani İzmit'in nüfusu 150 bindi, şimdi 400 bine yaklaştı. Şimdi 2 buçuk milyona dayandı. Yani iki kat bir nüfus artışı var. Kuraklığın getirmiş olduğu su sıkıntısı, nüfus artışının getirmiş olduğu su ihtiyacı, bizi bu noktaya getirdi. Bu hesap edilmez miydi? Tabii ki edilirdi. Biz bunların hepsini o dönemde hesap etmiştik ve kuraklık yönetim planı gibi bir plan hazırlanmıştı. İSU’nun dosyalarında var. Yani Valiliği göreve çağırıp kuraklık yönetim planını istemenin bir gereği yok. İSU’nun şeylerinde var zaten, çalışmalarında var. Bizden sonra da geliştirmiş olabilirler.
Şimdi geldiğimiz noktada su sıkıntısı var. Niye var? Bu hesap edilerek bir su planlaması ne yazık ki yapılmamış. Yapılan su planlamasında da hedefe ulaşılmamış. Şimdi mesela o tarihlerde hedeflenen su miktarı. O tarihlerde İSU’nun kayıtlarında var bu.
MÜTEAHHİT İŞİ BIRAKMIŞ
Ballıkaya sonradan devreye giriyor. Hedeflenen su miktarı 250 milyon metreküp yılda. O zaman 2006'da, 2007'de, 2007'de İSU bir hedef çizmiş kendisine. Yuvacık Barajı’ndan 120 milyon metreküp su alacağım demiş. O sene 120 milyon metreküp alıyor. Sapanca'dan 30 milyon metreküp. Mahalli kaynaklardan; bu kuyular dediğimizden 25 milyon metreküp. Kandıra Namazgah Barajı'ndan 50 milyon metreküp. İhsaniye ve Avcıdere Barajı barajlarından da 30 milyar metreküp su alacağını hesap etmiş. 250 milyon metreküp. Bunu dediğinde İSU’nun harcamaları o yıllarda kayıp kaçak ile birlikte 140 milyon metreküp civarında; rahatlıkla yetiyor. Buna bir de daha sonra Ballıkaya Barajı ilave edilmiş. 80 milyon metreküp, bu miktar 300 milyon metreküpe çıkmış. Ama şu anda Ballıkaya Barajı bitirilmedi. Yani 2020'de bitirilmesi hesap edilen Ballıkaya Barajı, daha gövdesi yapılmış, diğer şeyler devam ediyor. Yeniden ihaleye çıkacak. Müteahhit işi bırakmış. Namazgah Barajı'nda da 50 milyon metreküp su üretiliyor ama şu anda yüzde 50 civarında dolu. Namazgah Barajı’nda sarfiyat yok. Orada da bir yanlış planlama yapılmış.
İSU KENDİ GÖREVİNİN DIŞINA KAYMIŞ
-Sarfiyat yok derken ne demek istiyorsunuz?
*Orada da bir yanlış planlama yapılmış. İhtiyacın fazlası bir su üretiliyor Namazgah’da. Daha ziyade elektrik üretimi var. Yani orada da elektrik üretimi santral çalıştırıyorlar. Yani artan suyla da o işi yapıyorlar. İSU kendi görevinin dışına biraz kaymış orada. Yani Namazgah Barajı'nda yazın su tüketiliyor, kışın su tüketimi çok düşük. Bir de yatırımlarda da, yani barajlar dışındaki su kaynakları dışındaki yatırımlarda da yanlışlık yapılmıştır.
Şimdi bir rakam söyleyeceğim size. Her yıl bir Yuvacık dolusu su boşa gidiyor. Kaybediliyor. Kocaeli'nin tümünde bir Yuvacık dolusu, 50 milyon metreküp su boşa akıyor. Bir yılda kaybedilen su. Kayıp kaçaklardan meydana gelen su.
50 MİLYON METREKÜP SU KAYBEDİLİYOR
-Bir yılda Yuvacık Barajı dolusu suyun boşa gitmesi tolere edilebilir bir durum mu?
*Değil tabii ki. Şimdi bu 50 milyon metreküp su içerisinde kaçak su da var diyorlar. Yani kaçak su insanlar kullanıyor, birileri kullanıyor, parasını ödemiyor. Neticede kullanıldığı için bu kayıp anlamına gelmiyor. Kayıp su şebekelerden, çatlaktan akan su. Büyük bölümü de bu. Çünkü artık teknoloji o kadar ilerlemiş ki şeyden kaçan suyu anında tespit edebiliyor. Sistem öyle. SCADA sistemiyle İSU bunları tespit edebiliyor. Ben görevi teslim ederken bile, yeni gelen arkadaşa demiştim ki sizin yapacağınız tek şey, bu kayıpları aşağıya indirmek. Ama şu anda 2024 itibarıyla rakamı söyleyeyim 47 milyon metreküp. Şu an itibarıyla da bu rakam buna yaklaştı. 2025 yılı için diyorum. Daha Aralık ayı var rakam buna yaklaştı. Çünkü fazla bir altyapıya yatırım yok. 2010'da 42 milyon metreküpmüş yılda kayıp, 2024'te 47 milyon metreküp. Daha da artmış. Yüzdelik oran düşmüş ama. O zaman yüzde 36 imiş kayıp kaçak oranı. Şimdi yüzde 24'e düşmüş. Fakat rakam yükselmiş. Hacim yükselmiş. Bunun nedeni ise altyapıya daha az yatırım yapmak. Şehir içerisinden boru değişimlerinin daha az yapılması. Bu bölge 99’da büyük bir deprem geçirdi. Altyapı tamamen tahrip oldu. Biz depremden sonra, 2003 yılında ölçümler yaptık. Yüzde 55-60 civarında kaçak vardı. O zaman hacim dar olduğu için 50 milyon metreküptü miktar. Şimdi alan büyüdüğü için oran düştü. Ama kayıp miktarı aynı.
BARAJDA SU VAR KULLANAMIYORUZ
-Su sorunu nasıl çözmeli Kocaeli’de?
*Bir kere yeni su mutlaka aranması lazım. Yeni kaynak aranması gerekiyor. Yani Ballıkaya'nın, Avcıdere'nin, İhsaniye barajlarının hemen süratle devreye alınıp kullanılması gerekir. Orada şu anda su var, kullanamıyoruz. Demin söylemiştim, 30 milyon metreküp civarında. 30 milyon metreküp civarında su var şu anda, kullanamıyorsun. Çünkü şebekeyi döşememişsin, boruları döşememişsin. Bu tabii büyük bir hata. Elindeki suyu kullanamamak büyük bir hata.
ÖNCELİKLE ELİNDEKİ SUYU KAYBETMEYECEKSİN
Suyu bulamamak o hatadan daha biraz daha hafif bir hata diyelim. İhsaniye Barajı gibi. Namazgah Barajı'nda su var şu anda, onu da bu tarafa aktaramıyorsun. Çünkü hattın yok. Bir işi yaparken diğer tarafını da düşünmek lazım. Suyun aktarımını düşünmeden baraj yapmak eksiklik. Kayıp kaçağa önem vermemek büyük eksiklik. Şu anda elindeki suyu kaybettiğine göre öncelikle elindeki suyu kaybetmeyeceksin. Bu oran yüzde 24 ama bir Yuvacık Barajı dolusu su demek bu. Yani bu kadar kaybın olmasaydı şu anda Yuvacık Barajı dolu olacaktı. O kadar basit işte.
SAPANCA GÖLÜ BİR ÇÖZÜM DEĞİL
-Sapanca Gölü’nde su çekiyoruz. Orası da son zamanlar tehlikeli sınıra geldi. Sapanca bir çözüm mü?
*Sapanca'ya yüklenmeleri de bence yanlıştı. Tamam doğru. Yani oradan bir takviye hat çekilmesi doğru. Şu anda o hat olmasaydı belki daha erkenden Kocaeli teslim olacaktı susuzluğa, o doğru. Ama sen sürekli o havzaya yüklenirsen, kuraklıkta zaten orası da çöküyor. Yuvacık da çöküyor kuraklıkta. Başka bir alternatif aramadığın zaman da kuraklığa teslim oluyorsun.
BARAJDA SADECE ÖLÜ SU KALDI
-Yuvacı Barajı’nda 15-20 günlük su kaldı deniyor?
*Şimdi Yuvacık Barajı’ndaki mevcut durumu söyleyeyim size. Bu zaten kendi kaynaklarında da var. Yuvacık Barajı’ndaki en dipteki suyu almaya çalışıyorlar. Ölü su dediğimiz su bu. 10-15 günlük bir su var. Sapanca çalışıyor ama orada saniyede 1 buçuk metreküp su ancak alınıyor. Kocaeli'nin ihtiyacı 5-6 metreküp saniyede.
YUVACIK BARAJININ ÖMRÜ 50 YIL
Şunu da söylemem lazım; Yuvacık havzası da tam anlamıyla korunamıyor. Bak bu baraj yapıldığında; bunu önemseyin. Bu baraj yapıldığında havzada bir araştırma yapıldı. Orman mühendisleri, su mühendisleri vs. İstanbul Orman Fakültesi yaptı bu araştırmayı. Ve bir rapor hazırladı. O raporda mevcut havzayı olduğu gibi, yani 2000 yıllarındaki olduğu gibi korursanız dedi bu barajın ömrü 50 yıldır. Yani azami ömrü 50 yıldır.
Ben Pazar günleri Yuvacık Barajı’na giderim.
DERELERİN İÇİ TURİSTİK TESİS DOLMUŞ
Yukarıya doğru giderek, barajın kenarları özellikle derelerin barajla birleştiği noktada, derelerin içi olduğu gibi turistik tesis dolu. Hiçbir ülkede, hiçbir yerde su teşkilatları buna müsaade etmez. Böyle şey olmaz. Yani sen mutlak koruma alanlarına turistik tesis yaptırırsan, derelere turistik tesis yaptırırsan ne kirlenmeyi önleyebilirsin ne de suyun azalmasını önleyebilirsin. Bunlara çok dikkat edilmesi lazım. Hatta bir iddia onu ben bilemiyorum konuşuluyor. Bu imar affı çıkmadan önce orta ve uzak mesafeli koruma alanlarında yapılaşmaya göz yumulmuş, imar affı ile ruhsat vermişler. Bir sürü turistik tesis, kalıcı tesis, otel, günlük konaklama yerleri…
İSTİMLAKINI YAPIP YIKMAK LAZIM
-Peki ne yapmak lazım?
*Mutlaka bir şekilde barajın dereleri besleyen alanların korumaya alınması lazım. Oradaki tesislerin, artık bundan sonra nasıl yapılır bilemiyorum istimlakını yapıp, oraları yıkmak gerekir. Biz zaten 2003'te barajın etrafındakilerin temizledik. Ama tabii derelerle ilgili çok şey yapamadık. Ama çok az vardı o zamanlar. Hepsinin tespitini yaptık. Onun kayıtlarında var. O tespite göre şu anda inmeleri lazım ve o ilk tespit edilenlerin de istimlak edilip oradan kaldırılması lazım. Ondan sonra yapılanlar izinsiz olduğu için, kaçak olduğu için de yıkımı daha kolay.
ASIL SU EVLERDE KULLANILIYOR
-Kocaeli bir sanayi kenti. Vatandaş su krizi yaşarken fabrikaların temiz su kullanımı konusunda ne diyorsunuz?
*Fabrikaların kendi prosesine göre değişiyor tabi. Kimisinde temiz su ihtiyacı olan oluyor. Kimisi de kullanılmış suları, arıtılmış suları da kullanabilir. Onun için İSU’nun da çalışmaları var. Fakat şunu unutmamak lazım; asıl suyu, yani fazla suyu aboneler kullanıyor. Yani insanlar kullanıyor, evler kullanıyor. Sanayinin kullandığı su miktarı çok fazla değil. Yani orada yapacağınız tasarruf sizi çok rahatlatmaz.
YAĞMUR SULARINI DEĞERLENDİRMEK LAZIM
Çok kurak ülkelerde, biliyorsunuz lavabolardaki suyu kullanıyorlar; tuvaletlerde kullanıyorlar, yıkama işlerinde kullanıyorlar. Yağmur sularını değerlendirmek lazım. Tarımsal sulamada da yani sanayide de yağmur suları kullanmak lazım. Biriktirip bölgesel bölgesel arıtma yapıp şehirde de kullanabiliriz. En sonunda zaten elimizde kalıyor bir körfez, deniz. Nihayetinde oraya doğru dünya gidiyor.
BEN İMZA ATMAZDIM
-Kandıra Pirceler köyü yakınında çöp tesisi yapılmak isteniyor. Köylüler buna karşı çıkıyor. Birinci itiraz konuları ise yeraltı sularının bulunması. Ama buna rağmen Çevre Bakanlığı ÇED olumlu raporu verdi. Denilen o ki İSU bu yeraltı kaynak sularını koruyacakmış? ÇED raporu da buna binaen verilmiş? Sizce bu mümkün mü?
*Yani teknik olarak mümkün değil. Sen şimdi elindeki Yuvacık koruyamamışsın da hayali şeyde onu “ben korurum” diye nasıl referans oluyorsun. Bu ÇED raporlarının nasıl alındığını artık hepimiz biliyoruz. Kurumları zorlayarak ÇED raporu veriyor. Ben size söyleyeyim. Ben o kurumun başında olsaydım ne Namazgah'taki o tarım organize sanayinin raporuna imza atardım, ne de buna imza atarım. Yani o fabrikanın ÇED’ine imza atmazdım.
İHSANİYE BARAJINI HEMEN BİTİRMEK LAZIM
Unutmadan şunu da eklemek istiyorum. Ballıkaya Barajı'nın bitirilmesi için gerekirse büyükşehir bütçe yardımında bulunsun. Zaten baraj büyükşehir adına yapılıyor. Ayrıca gece gündüz çalışılıp İhsaniye Barajının devreye alınması şarttır. 2 yıldır su verilebileceği halde verilememesi büyük bir garabettir.
ÖNCE AKIP GİDEN SUYU KULLANMAK LAZIM
-Su sorununu bir nebzede olsa çözmek için kuyu suları kullanılıyor. Bunun doğaya nasıl bir etkisi var?
*Biz yeraltı sularını son seçenek olarak kullanırız. Önce yerüstü sularının değerlendirilmesi lazım. Yani yerüstü suları akıp gidiyor. Yeraltı sularına da katkısı var ama bir de akıp denize gidiyor. Onu önce onu kullanacaksın.
İŞBİLMEZLİK NEDENİYLE SUSUZ KALDIK
-Kocaeli’nde Yuvacık Barajı’nda suyun tükenmesi, eğer yakın zamanda yağmurlar yağmazsa su kesintilerinin yaşanacak olması sizce bir kuraklık gerçeği midir?
*Bir kuraklık gerçeği mutlaka var fakat Kocaeli’nin su konusunda bu duruma düşmesi bir iş bilmezlik sonucudur. Bu bir planlama sorunudur. Planlama yanlış. Planlamanın yanlış yapıldığı bir yerde yapılması düşünülen projeler de gecikir. Örneğin sen kayıp kaçakları önleyeceğim demişsin, önleyememişsin. Yeni baraj yapmışsın ama suyu devreye almamışsın. Bunların hepsi eksikliktir. Bakın Kocaeli, Karadeniz'den sonra, Karadeniz bölgesinden sonra su yönünden batıda en zengin vilayetlerden biridir. Yani aslında su fakirliğimize az kaldı da o sınıra geldik. Ama bölgede en su zengini yer Kocaeli. Burada su sıkıntısının çekilmesi, iş bilmezliktir. Siyasetin de biraz işin içerisine karışmasından, ben onu çok iddia etmiyorum. Ama Kocaeli'nde siyaset şu anda iktidarda. Yerelde iktidarda olanlar işlere çok müdahale ediyorlar. Tekniğe çok müdahale ediyorlar.
Güncelleme:
30 Kasım 2025 13:47
