19 Mayıs’ın Bilinmeyen Hikâyesi

Değerli okurlarım, öncelikle 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramımız kutlu olsun!

​19 Mayıs 1919… Bu tarih bize, en zifiri karanlıkta bile kararlı bir liderin ve inançlı bir milletin imkânsızı nasıl başarabileceğini öğreten, umutsuz bir halkın küllerinden doğuş hikâyesidir. Bugün sizlere, bu büyük yolculuğun satır arasında kalmış, zihinlerde farklı pencereler açacak az bilinen detaylarını aktarmak istiyorum.

​Karanlığın İçindeki Işık: Bandırma Vapuru

​1919’un baharı, memleket için adeta bir kabustu. Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkmış; Mondros Mütarekesi ile adeta teslim alınmıştı. İstanbul işgal altında, İzmir tehdit altındaydı. Karadeniz’de çeteler halka saldırıyor, İngilizler Samsun’a asker çıkarıp Türk ordusunun silahlarını toplamaya çalışıyordu. Millet yorgun, çaresiz ve umutsuzdu.
​

İşte tam bu zifiri karanlıkta, 16 Mayıs 1919 Cuma günü öğleden sonra, Bandırma Vapuru Galata Rıhtımı’ndan demir aldı. Vapurda, 41 yaşındaki 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa ve 18 silah arkadaşından oluşan yaklaşık 20 kişilik bir karargâh heyeti vardı. Resmi görevleri Samsun ve çevresinde asayişi sağlamak, yani isyanları bastırmaktı. Oysa gerçek niyet bambaşkaydı: Milleti ayağa kaldırmak!

​”Biz Kafamızla İnancımızı Götürüyoruz”

Mustafa Kemal, Şişli’deki evinde annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanım’la vedalaşarak Beşiktaş’tan bir motora bindi ve Kız Kulesi açıklarında bekleyen Bandırma Vapuru’na geçti. Vapura binmeden önce müttefik askerleri tarafından sıkı bir arama yapıldı. Paşa, işgal askerlerinin bu hamlesi üzerine tarihe geçecek o meşhur sözünü söyledi:
​”Ne ahmaklık! Silahla cephane arıyorlar. Bizse kafamızla inancımızı götürüyoruz.”
​Karadeniz’e açıldıktan sonra bir İngiliz destroyerinin vapuru takip ettiği, hatta batırma planları yaptığı iddia edilir. Bu risk nedeniyle Kaptan İsmail Hakkı Durusu, pusula ve navigasyon sorunlarına rağmen rotayı kıyıya yakın tutarak gemiyi ustalıkla idare etti. 17 Mayıs’ta İnebolu’ya, 18 Mayıs’ta Sinop’a uğradılar. Sinop’ta fırtına yüzünden karaya çıkmayı düşünseler de yola devam etme kararı aldılar.

​Samsun’da Atılan İlk Adım

19 Mayıs sabahı saat 06.00-08.00 sularında Bandırma Vapuru, Samsun Dil (Tütün) İskelesi açıklarına demirledi. Heyet, küçük bir taka ile karaya ayak bastı. Karşılarında İngiliz işgal kuvvetleri ve silahlarına el konulmuş yorgun bir Türk müfrezesi vardı. Hava puslu, kent bitkindi. Ancak o ilk adım, tarihin akışını değiştirecek olan adımdı.
​Sanılanın aksine Mustafa Kemal sivil değil, resmi görevine uygun olarak askeri üniformasıyla karaya çıkmıştı. Hemen Tütün İskelesi’nden bugün Gazi Müzesi olan Mantıka Palas’a yerleşti. Samsun’da kaldığı bir hafta boyunca telgraflarla ülke genelindeki komutanlardan raporlar istedi. İngilizler ve İstanbul hükümeti durumdan şüphelenip geri çağırma emirleri çıkarana kadar, o çoktan direniş ateşini yakmıştı bile. Samsun’un ardından daha güvenli olan Havza’ya, oradan da Amasya’ya geçti.

​Neden Samsun?

​Samsun, sadece Karadeniz’in stratejik bir limanı olduğu için seçilmemişti. Paşa, burayı “Orta Anadolu’ya açılan kapı” olarak görüyordu. Ayrıca Hamdi Teğmen’in İngilizlere başkaldırıp dağa çıkması gibi yerel direniş kıvılcımlarını yerinde koordine etmek için en ideal noktaydı. O gün, “Ya istiklal ya ölüm” parolası fiilen hayata gözlerini açtı.
​Bitmeyen Meşale

Özetle 19 Mayıs; sadece bir geminin limana yanaşması değil, umudun inanca, inancın ise büyük bir eyleme dönüşmesidir. Silah yerine “kafa ve iman” götüren o bir avuç yiğit; Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile devam eden şanlı yürüyüşü Büyük Taarruz ve Cumhuriyet ile taçlandırdı.
​19 Mayıs, takvimde sıradan bir yaprak değil, her yıl yüreklerimizde yeniden yaktığımız bir meşaledir. Gençliğe emanet edilen bu ateş, her türlü karanlığa karşı birlik ve sevgiyle yanmaya devam edecektir.

Sağlıcakla kalın

Kaynakça :

Yolculuğun tüm detayları ve belgeleri için Atatürk Araştırma Merkezi arşivlerini inceleyebilirsiniz.
O döneme ait resmî telgraflar ve tarihi belgeler için T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı portalını ziyaret edebilirsiniz.
Samsun’da Mustafa Kemal Paşa ve karargâhının kaldığı tarihi yapı için Samsun Gazi Müzesi sanal tur sayfasına göz atabilirsiniz.