And Dağları’nda Nefes Nefese Bir Cusco Günlüğü
Efendim, bugün rotayı biraz uzaklara, “Güneşin Çocukları”nın kalbi olan Cusco’ya kıralım diyorum. Öyle turist broşürlerindeki parıltılı cümlelerle değil; bizzat tozunu yuttuğumuz, taşlarına dokunduğumuz o dar sokaklara… Burası Peru’nun ruhu, İnkaların “dünyanın göbeği” dedikleri o tılsımlı şehir.
Cusco’ya adım attığınız an, şehir sizi önce bir durduruyor. Öyle hemen koşuşturmak yok! 3400 metrenin üzerine çıktığınızda o meşhur “soroche” (irtifa hastalığı) kapınızı çalıyor. Bizzat yaşadım; başınız hafiften dönüyor, ciğerleriniz bir yudum fazla oksijen için çırpınıyor, adımlarınız ağırlaşıyor. İşte o an anlıyorsunuz yerli halkın neden bu kadar “toprak gibi” ve dirençli olduğunu. Binlerce yıldır bu az oksijene uyum sağlamış, mısırla ve patatesle yoğrulmuş o sert ama sıcakkanlı insanlar, doğanın zor şartlarına verilmiş en asil cevap gibi duruyorlar karşımızda.
Sokaklara dalınca meselenin sadece “İspanyollar geldi, İnkalar bitti” olmadığını anlıyorsunuz. Karşınıza çıkan o derin bakışlı dostlarımız bugün bile atalarının dili olan Quechua (Keçua) ile selamlıyor sizi. Ama şehrin her taşında bir hüzün, bir de hayranlık gizli. Bir tarafta İnkaların o meşhur taş işleme uzmanlığına bakıp büyüleniyorsunuz; harçsız, bıçak sırtı bile girmeyecek kadar kusursuz birleşen devasa kayalar… Diğer tarafta ise bu ustalığın üzerine inşa edilmiş sömürge yapıları.
En çok da o meşhur “Güneş Tapınağı” Qorikancha’nın önünde durunca insanın içi sızlıyor. Eskiden içi dışı altınla kaplı olan, parıltısı kilometrelerce öteden seçilen o muazzam tapınağın altın kaplamalarının tek tek sökülüp, eritilerek külçeler halinde İspanya’ya taşındığını bilmek, tarihin nasıl bir yağmaya sahne olduğunu fısıldıyor kulağınıza. O altınlar gitmiş ama İnkaların o sarsılmaz taş işçiliği, üzerine inşa edilen kiliselere rağmen dimdik ayakta durarak asıl zenginliğin “bilgi ve emek” olduğunu kanıtlıyor.
Pazar tezgahlarına uğradığınızda ise mutfağımızın baştacı mısırın, binbir çeşit patatesin ve o meşhur kinoanın ana vatanında olduğunuzu burnunuza gelen o kadim kokuyla anlıyorsunuz. “Dünya mutfağını değiştiren tohumlar işte bu yükseklerden çıkmış” diyorsunuz içten içe.
Velhasıl dostlar; Cusco benim için sadece bir coğrafya değil; tarihin ekonomik yağmayla, antik taş ustalığının ise modern hayatla kucaklaştığı devasa bir hayat okulu. Bu yazdıklarım, And Dağları’nın zirvesindeki o mağrur şehre, Cusco’ya küçük bir “merhaba” olsun.
Sağlıcakla kalın

