Salı, 17 Kasım 2026 17.11.2026
6°C
USD 50,39
EUR 55,50
Altın 6.252
Benzin 71,60
Dizel 95,60

Masallar, hikâyeler

​Masalları, hikâyeleri yediden yetmişe herkes çok seviyor. Konuşmanın bir yerinde,

Masallar, hikâyeler

“Bununla ilgili bir hikâye biliyorum,” dediği zaman bütün gözler hikaye anlatıcısı na çevriliyor. Bu sevginin temelinde bir şey var sanki.

​Bunu halk bilimciler daha detaylı söyleyebilirler ama ben bu bahis geçtiği zaman şunu söylüyorum: Biz kabaca hikâyeleri seviyoruz. Biz hikâye anlatırken aslında oyunu canlandırıyoruz, oynuyoruz. Orada herkes hikâyenin bir parçası oluyor aslında, canlandırma oluyor. Bir nevi sözleri, replikleri, jestleri, mimikleri yapmıyoruz ama o hikâyenin bir parçası olup yeniden yaşıyoruz. “Bu adam ne yazmış, ne uydurmuş,” der, geçer; ancak folklor, antropoloji, multidisipliner, disiplinler arası yaklaşan birisi daha iyi değerlendirir. Masallara da böyle multidisipliner yaklaşmalı, etraflıca ele almak lazım.

​Hikâye, eski hikâye, “hepsi hikâye,” hep böyle hor görürüz ya. Biz hikâye anlatımını ya da masalı, “kocakarı masalı” ya da “kocakarı meseli” der, geçeriz. Masallar bizim kültürel yaşamımızın önemli bir parçası, çünkü kültüre dair birçok ayrıntıyı, unutulmaya yüz tutmuş birçok ayrıntıyı biz masalda bulabiliyoruz. Bu yüzden bir anlamda dijital çağda toplumun toplumsal hafızasının kayıtları, belleklerinin rolünü üstleniyorlar. Okumasını bilirsek, daha doğrusu doğru okumasını bilirsek… Örneğin Evliya Çelebi’yi sadece tarih bilen birisi okuduğu zaman…

​Anadolu masallarında korku figürleri, insanların korktukları şeyler, neler olmuş? Hangi doğa olaylarından, hangi yaratıklardan, hangi insanlardan korkulmuş? Mesela bazen hep şöyle uyarılar gelir: “Masallarda bir köse birini görürsen evladım dikkat et, bir noktada görürseniz dikkat edersiniz ya da karanlık, tekin olmayan yerlerde dikkatli ol. Şunu yaparsan şöyle olur, şöyle bir şey başına gelir,” diye.

​Neler neler var Anadolu masallarında insanların korktukları.

​Korkmadıkları deseydim keşke çünkü sayılabilir. Korku ve korkulan varlıklar dediğimiz zaman kategori uzuyor ve yöreden yöreye aynı yaratık farklı motiflerle karşımıza çıkıyor. Örneğin Anadolu’da ya da Trakya’da bir cin düğünü anlatılıyor. Düğün alayı, düğün şenliği gibi anlatılar Karadeniz’de anlatıldığı zaman işin içine horon tepen cinler görülüyor, yöresel farklılıklar giriyor devreye. Keza bazı doğaüstü varlıklara bakıyoruz, “veba”ya kişilik, şahsiyet kazandırmıştır. Bunun ötesinde doğaüstü varlık sıfatı kazanmış, “çocukları öldürüyor” vs. diye hastalık, korkutucu bir varlığa dönüştürülüyor. Bizi birçok tehlikeye karşı uyarmak istediği için masallar, kötülerin ve karanlıktakilerin sayısı ne kadar fazla ve güçlü olursa olsun, az sayıdaki iyiler birleşimde kötüleri alt etmeyi, üstesinden gelmeyi biliyorlar.
​Halkın ortak bilincini yansıtan masallar, destanlar, meseller ve yılanlar karşımıza bolca çıkıyor. Peki bu yılanlar ne anlatıyor?

​Yılan hem korkulan hem de saygı duyulan bir figür. Mesela ben çocukken hatırlıyorum: Yılan hikâyesi dinlemeyi severdim. “Şurada yılan görmüşler, şurada yılan öldürmüşler…” Çünkü değişik, cazip gelen, doğada çok sık rastlayamayacağımız şehir ortamında bir hayvan. Annem hep konuyu değiştirip derdi ki, “Yılan konuşmak düşman demektir. Düşman bizi anıyor ki yılan konuşuluyor.” Aynı zamanda ben hatırlıyorum: Keza kadınlar kendi aralarında kahve falı baktıklarında yılan gördüklerinde direkt düşman, hain olarak yorumlarlardı. Yine köy anlatılarından hatırlıyorum: Bir evin tadilat ya da tamiratında yılan bulunursa asla öldürmüyorlar, yani bu evin sahibi, koruyucusu gibi görüp başka bir yere bırakıyorlar.

​Kalın sağlıcakla.

15.ULULARARASI KOCAELİ KİTAP FUARINDA ki etkinliklerime zahmet edip katılan ve maazereti olup gönülden yanımda olan dostlarıma teşekkür ediyorum.

Gördüğüm lüzum üzerine ;
(11 Ekim 2025 saat 1500 -1600 ) Tarihli söyleşimi iptal ettim.