Aslında, okunmayı bekleyen kitaplarımın arasında öncelikli değildi. Ancak son dönemlerde hemen hepimizin yaşadığı unutkanlık ve odaklanamama sorunu başlayınca, uzun bir zamandır kütüphanemizde gözümün içine bakıp duran kitaba başlamamak olmayacaktı…
Yazar, son yıllarda yaşadığı odaklanamama sorununda suçu önce kendisinde aramış ancak pek çok insanın aynı şeyi yaşadığını görünce konuyu araştırmaya karar vermiş. Dünyanın dört bir yanında 250’den fazla bilim insanıyla buluşan Hari, bu görüşmelerin ses kayıtlarını da internet sitesine koymuş.
Öncelikle, internet bağlantısı olmayan -artık böyle telefonlar kalmadığı için- çok yaşlılar için tasarlanmış, aynı zamanda tıbbi uyarı cihazı olarak da iş gören adına “Jitterbug” denen bir telefon alır ve aylar sürecek bir seyahate çıkar…
Bireysel çabalarımızla sorunu çözmenin yeterli olamayacağını belirten yazar, dikkatimizi çalan kuvvetlerle kolektif olarak yüzleşip onları değiştirmeye zorlamamız gerektiğini belirtiyor.
Durumun acil olduğunu, çünkü dikkati dağılmış bir toplumun, önündeki en önemli sorunlara bile odaklanamayacağını ve çözüm üretemeyeceğini söylüyor.
Bence sorunun en önemli sosyolojik boyutu da bu ; “En önemli sorunlara bile odaklanamamak ve çözüm üretememek.” Özellikle de bizim toplumumuzda…
“Böyle az uyuyup çok çalışan, üç dakikada bir faaliyet değiştiren, zaaflarımızı öğrenip manipüle etmek için tasarlanmış sosyal medya siteleri tarafından takip edilip gözlemlenen, stres fazlalığından aşırı tetikte yaşayan, enerjinin sıçrayıp çakılmasına yol açan bir şekilde beslenen, her gün beyne zarar veren toksinlerle dolu bir kimyasal çorbası soluyan bir toplum olmaya devam ettiğimiz takdirde ciddi dikkat sorunları yaşayan bir toplum olmaya devam edeceğiz.”
***
Bu tür kitaplar okumayı seviyorum. Son zamanlarda aldığım bir kararla daha az telefon ve daha az sosyal medya kullanmayı amaçlıyorum.
Henüz kitabın başındayım. İlgilenenler için ilk bölümde aldığım notları paylaşmak istedim.
Kitap on dört bölümden oluşuyor. Konu, her bölümde ayrı nedenlerle çok geniş kapsamlı bir şekilde anlatılıyor.
Birinci Neden: Hızın, Geçişlerin ve Süzme Faaliyetinin Artışı
“Otuz dokuz yaşındaydım ve yirmi bir yaşından beri durmaksızın çalışıyordum. Hemen hiç tatil yapmamıştım. Daha üretken bir yazar olacağım diye, uyanık olduğum her saati enformasyon sağanağı altında geçiriyordum. Ciğerleri ezme haline gelsin diye sanayi çiftliklerinde zorla şişmanlatılan kazlar gibi yaşadığımı düşünmeye başlamıştım. Her gün boyunca içime daha fazla bilgi çekmeye, daha fazla insanla görüşmeye, daha çok şey öğrenmeye, daha çok konuşmaya çalışmıştım ve fazla kullanıldığı için çizilmiş bir plak gibi konudan konuya atlayıp duruyordum artık aklımda bir şey tutmakta zorlanıyordum.”
Hari, yaşadığı bu tükenmişlik duygusuyla çıkar yolculuğa…
***
-Yangın hortumundan su içiyor gibiyiz.
-Sisteme ne kadar çok enformasyon pompalanırsa, insanların o enformasyonun tek bir parçasına odaklanabilecekleri zaman da o kadar azalıyor. Bu konuya en iyi örnek twitter. En yüksek popülerliğe ulaşmak ve gündemden hızla düşmek
-Süratin insana çok iyi hissettiren bir tarafı da var. Dünyayla bağlantı içinde olmak, olan biten her şeyi öğrenebilmek… Ancak elbette ki bunun bir bedeli var… Her şeye yetişmeye çalışmak, bir yandan e postaya bakmak, bir yandan elimizden düşürmediğimiz akıllı telefonlarımıza yetişmek –her 24 saatte 2617 kez dokunuyormuşuz- derinliğe ulaşmamıza engel…
-Derin düşünmek için, derinlik için zaman gerek… Oysa biz yüzeye doğru çekilip duruyoruz.
-Dünyayı bilişsel bant genişliğine sığdırabilmemiz için küçültmek zorundayız. Çok hızlı gittiğimizde becerilerimize aşırı yük bindirip aşınmalarına yol açabiliyoruz. Yeteneklerimiz azalıyor.
-Yavaşlık dikkat becerisini besliyor, hız ise örseliyor.
-Zihnimizde beyin aynı anda yalnızca bir ya da iki düşünce üretebilir. Hepsi o kadar. Tek bir şeye odaklanabiliyoruz. Bilişsel kapasitemiz çok sınırlı. Bu durum beynin temel yapısından kaynaklanıyor ve hiç değişmeyecek.
Bu düşünceye karşı çıkan bilim insanları olmuş. Bunu için de bir araştırma yapmışlar. Laboratuvarlara doldurdukları insanlardan aynı anda pek çok şeyi yapmalarını istemişler. Sonuç olarak, bu insanların aslında “jonglörlük” yaptığını keşfetmişler. Yani bir görevden bir diğerine gidip gelmek. Beyinleri üstünü örtüp pürüzsüz bir bilinç deneyimi sunduğu için geçiş yaptıklarını fark etmiyorlar, ama aslında beyinlerini anbean bir görevden diğerine geçirip yeniden şekillendiriyorlar.
-Ve bunun da bir bedeli var. Bu durum odaklanma becerimizi üç yoldan aşındırıyor.
-Birincisi geçiş maliyeti etkisi. Bir işle meşgulken, bir mesaja beş saniye bakıp geri döndüğümüzde beyin yeniden şekilleniyor. Yavaşlıyoruz.
-İkincisi, batırma etkisi. Beynimiz, biraz geriye gidip bıraktığı yerden devam ederken arızalar oluşuyor ve hatalar yapıyoruz.
-Üçüncü etki, yaratıcılığımız ciddi ölçüde azalıyor. Görevler arasında geçiş yapmaya harcanan zamanda yavaşlıyoruz, daha çok hata yapıyoruz, yaratıcılığımız azalıyor ve yaptıklarımızın daha azını hatırlıyoruz.
-Akıllı telefonu olan herkes hemen her zaman yüzde yirmi ile yüzde otuz kayıp yaşıyor. Bu çok önemli bir beyin gücü kaybı.
-Zihnimizin sınırlarına saygı gösterdiğimizde ise zihinsel kapasitemizde muazzam bir sıçrama oluyor.
***
Yazar, zaman zaman kendisinin, zaman zaman da görüştüğü kişilerin deneyimlerini öykü gibi, günce gibi anlatıyor…
Ve şöyle söylüyor; “Çok fazla kitap okuduğum zaman dönüştüğüm kişiyi seviyorum, sosyal medyada çok fazla vakit geçirdiğimde dönüştüğüm kişiyi sevmiyorum.”
***
Kitabın henüz başındayken bile daha az telefon ve daha az sosyal medya kararımın ne denli doğru olduğunu anladım.
Merak edenler için;
Barış Engin Aksoy çevirisiyle Metis Yayınlarından çıkan kitap; üç yüz on üç sayfadan oluşuyor.

