25 Ekim 1923 tarihinde Fethi Okyar başkanlığındaki hükümet istifa etti.
Ancak meclis, yeni bir hükümet kurmakta zorlanıyordu.
28 Ekim 1923’te hükümet bunalımı devam ediyordu…
Atatürk, Çankaya Köşkünde arkadaşlarıyla yaptığı toplantıda, tarihe geçen şu sözünü söyledi:
“Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.”
29 Ekim 1923 tarihinde; Atatürk ve İsmet İnönü’nün hazırladığı anayasa değişikliği Meclise sunuldu…
Cumhuriyetin ilan edildiği gün Meclis toplantısına 158 milletvekili katıldı…
Saat 20.30’da yapılan oylamada Cumhuriyet, katılan bütün milletvekillerinin tamamının oyuyla kabul edildi…
Böylece Türkiye’nin yönetim şekli resmen cumhuriyet oldu.
Karar, telgrafla ülkenin dört bir yanına bildirildi…
Ankara’da top atışları yapıldı ve halk sokaklarda Cumhuriyet’i kutladı…
İlginç olan ayrıntı şu:
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan 30 Ekim1923 tarihli belgede;
“Türk limanlarındaki savaş gemilerinin, Cumhuriyetin ilanını kutlamak amacıyla top atışı yaptığı ve gemilerini bayraklarla donattığı.” yer alıyor…
Mondros’un imzalandığı 30 Ekim’in bir gün öncesinde ilan edilen Cumhuriyet…
Belki önceden planlanmış bir tarih değildi ama tarih, bu iki günü birbirine anlamlı bir şekilde bağladı…
Birinde egemenliğin kaybedildiği bir dönemin kapısı aralanırken, diğerinde egemenliğin millete ait olduğu yeni bir devlet doğdu…
29 Ekim, yalnızca bir yönetim biçiminin değiştiği gün değil;
Özgürlüğün, millet iradesinin ve yeniden doğuşun tarihe yazıldığı gündü…
Çünkü Cumhuriyet:
Bir milletin kendi kaderine sahip çıkma kararlığıydı…
